| |
Être et avoir
10 november 2025
Être et avoir van de Franse documentairemaker Nicolas Philibert geeft een boeiend beeld van een klein Frans plattelandsschooltje tegen de achtergrond van het met de seizoenen veranderende landschap. De schoolt telt slechts dertien leerlingen en de onderwijzer is van alle markten thuis. Hij geeft les aan de kinderen, maar is daarnaast ook directeur en gymleraar. Philibert volgt in Être et avoir het dagelijkse schoolleven van de leerlingen en hun leraar op de voet. Philibert werd voor de film beloond met de European Film Award voor beste documentaire.
Philibert was al een tijdje aan te piekeren over het maken van een film over leerprocessen bij kinderen. Tegelijkertijd liep hij rond met het idee voor een film over het platteland. Op natuurlijke wijze kwamen deze twee onderwerpen bij elkaar in het fraaie Être et avoir.
Over heel Frankrijk verspreid zijn nog heel veel kleine ‘één-klas-scholen’. Een van deze scholen ligt zelfs op slechts 30 kilometer afstand van Parijs, maar Philibert zocht juist een school in een meer afgelegen, bergachtig gebied met veel landbouw. Hij koos voor de Auvergne en trok hier van dorpje naar dorpje en bezocht meer dan honderd scholen. Deze zoektocht nam bijna vijf maanden in beslag. 'Ik concentreerde me hierbij op het vinden van de klas die de juiste sfeer had en dus niet zozeer de ideale leraar.' Het was natuurlijk wel een goede bijkomstigheid dat de leraar van zijn geschikte klas een ideaal personage voor de film bleek. Dat hij man was, was op zich al opvallend omdat meer dan 85% van het onderwijzend personeel in het basisonderwijs in Frankrijk vrouw is. En Philibert realiseerde zich ook dat deze man intrigerend is omdat hij een mysterie lijkt te verbergen. 'Als toeschouwer vraag je je af hoe het komt dat een man als hij ervoor kiest dit beroep uit te oefenen in zo’n klein dorpje.' De natuur en het landschap spelen een zeer belangrijke rol in de film. Het landschap heeft voor Philibert ook een narratieve functie. 'Être et avoir is een beetje als een sprookje, in die zin dat het dorpje waar het verhaal zich afspeelt een beetje buiten de tijd en de werkelijkheid lijkt te staan.' Het landschap is niet alleen mooi, maar is ook krachtig en heeft misschien zelfs iets angstaanjagends. De sneeuw, de storm en de wind roepen voor de toeschouwer een sfeer op die de documentaire overstijgt. 'Être et avoir is niet alleen een film over school, maar gaat ook over opgroeien en de angst en moeilijkheden om je eigen persoonlijkheid en toekomst te vinden.' Philibert verwacht dat er steeds minder van deze kleine schooltjes zullen overblijven, maar ze zullen volgens hem nooit helemaal verdwijnen vanwege demografische en geografische redenen. "Er zullen altijd wel kleine dorpjes blijven waar maar een paar kinderen wonen. Het is op dit moment echter wel de tendens dat kinderen in de ene leeftijdsgroep in een dorp naar school gaan en de wat oudere kinderen in het volgende dorp". Volgens Philibert is in Être et avoir juist het leeftijdsverschil binnen de klas heel erg interessant. 'Neem bijvoorbeeld Nathalie. Ze heeft eerst op een traditionele school gezeten met kinderen van haar leeftijd, maar dat werkte niet. Ze werd hier buitengesloten door de andere kinderen en de onderwijzeres, er werd hier zelfs twee jaar lang niet tegen haar gepraat. En in deze gemengde klas gaat het veel beter, de kleintjes spelen graag met haar. Een ander voorbeeld is Julien. Op school doet hij het niet zo goed, maar als je hem met de kleintjes ziet komt hij veel beter tot zijn recht.' Philibert heeft Être et avoir in tien weken gedraaid, verspreid over een periode van zeven maanden, van december tot en met juni. Hij was zo vaak aanwezig in de klas dat de kinderen en de leraar aan hem gewend raakten en hij zelf deel uitmaakte van de klas. Het gedrag van de kinderen werd hierdoor niet meer zo sterk door de aanwezigheid van de camera beïnvloed. Daardoor wordt het idee versterkt van een slechts registerende camera, het ‘fly on het wall’-principe. Toch maakt Philibert de keuze ineens een paar directe vragen aan de leraar te stellen. 'Dit leidt de toeschouwer wel af van het verhaal omdat dat wordt onderbroken, maar ik vind het belangrijk dat er een moment is waarop de toeschouwer iets meer over zijn achtergrond te weten komt.' In Être et avoir zitten tal van opmerkelijke, dramatische momenten. Volgens Philibert is er geen vaste methode om dergelijke momenten vast te leggen. 'Vaak is er sprake van een geluksfactor; een kwestie van op het juiste moment op de juiste plaats zijn.' Er zijn natuurlijk ook situaties waarin Philibert zelf een moment creëert, bijvoorbeeld door de leraar te laten vertellen dat hij met pensioen gaat. Er is dus geen passieve camera die alleen alles registreert. 'Als regisseur anticipeer je, stel je dingen voor en neem je voortdurend beslissingen.' Nicolas Philibert wil met zijn documentaires vooral verhalen vertellen. Zijn films staan, zo vind ook de maker, niet ver van fictie af, en Philibert noemt zichzelf dan ook liever filmmaker dan documentairemaker.
bron: http://www.rialtofilm.nl/etre.html |
| |
In America
17 november 2025
Een betoverende smartlap over geloof, hoop en liefde maakte Jim Sheridan met In America, dat een vurig pleidooi is voor de zachte krachten in de wereld. ‘Ik weet nu hoeveel moeite het kost iets kleins en humaans te maken.'
Geloof, hoop en liefde zijn woorden die bijna niemand zonder ironie of cynisme uitspreekt. Wie durft nog, buiten de muren van een religieuze gemeenschap, te getuigen van een heilig vertrouwen in het goede van de wereld? Wie zegt hardop dat de liefde sterker is dan het kwaad?
‘Ik weiger magie uit mijn leven te bannen', zegt de Ierse regisseur Jim Sheridan (1949), die met zijn nieuwste film In America een vurig pleidooi houdt voor de zachte krachten in de wereld. ‘De film is niet bedoeld als therapie. Ik gebruik de personages om elkaar te weerspiegelen, om ze iets over elkaar te laten zeggen. Zo doe ik mijn verhaal over de complexiteit van het menselijk bestaan. Over de wijze waarop mensen met elkaar samenleven.'
In America heeft alles in zich om de moderne bioscoopbezoeker de stuipen op het lijf te jagen. Het scenario, gebaseerd op Sheridans eigen ervaringen in de jaren tachtig, gaat over een Iers gezin dat een nieuw bestaan probeert op te bouwen in New York. Sheridan laat zien hoe ze via Canada, met een smoes, de grens overrijden; hij toont de blije gezichten als de familiewagen richting Manhattan koerst; hij geeft alle ruimte aan de strijd die de jonge vader en moeder en hun twee dochters moeten leveren om een acceptabel leven op poten te krijgen. Alsof dat niet genoeg is, worstelt de familie ook met de verwerking van een groot verlies. Een derde kind, Frankie, is overleden aan een hersentumor.
Een tearjerker, dus. Een onvervalste smartlap. Over geloof, hoop en liefde. En Sheridan komt er mee weg. Sterker: In America werkt betoverend. Sheridan is de drammerigheid (My Left Foot, 1989) en de boosheid (In the Name of the Father, 1993) voorbij, en zoekt zijn heil in een diffuse stijl, waarin keukenrealisme een pact sluit met een kinderlijke blik. In America wordt voor een groot deel verteld vanuit het perspectief van de 11-jarige Christy, die de wereld bekijkt door de lens van haar videocamera. Haar blik wordt die Christy's kijk op de wereld wordt de blik van de bioscoopbezoeker. Hier is het volstrekt normaal dat een kinderwens, mits uitgesproken met de ogen dicht, uitkomt.
In America brengt een ode aan de wilskracht. De film, gesitueerd in de jaren tachtig, presenteert New York als een gehavend dromenland. Na de glorieuze kennismaking met de stad - vanzelfsprekend plaatsvindend in het neonlicht van Times Square - komen Johnny (Paddy Considine), Sarah (Samantha Morton) en hun dochters in een aftandse buurt terecht, waar een schrijnend gebrek aan geld het leven rauw en gejaagd maakt, maar waar spiritualiteit en optimisme nooit helemaal uit het zicht raken. Do you believe in magic zingt Lovin' Spoonful op de soundtrack.
Sheridan: ‘Ik wist dat ik een gok nam, toen ik koos voor een verhaal dat ruimte geeft aan magische elementen. Maar ik vond het tijd een film te maken waarmee ik niet de indruk wek de waarheid op zak te hebben. Mijn personages vormen een alledaagse gemeenschap, met alle prozaïsche problemen van dien. Ze zoeken, zoals iedereen, naar veiligheid. Hun bestaan is zwaar beschadigd. Een dood kind, een vertrek uit het vaderland. Die gaten moeten ze zien te dichten.'
In America steunt niet, zoals Sheridans eerdere werk, op de recente Ierse geschiedenis. Het is zijn eigen verhaal over een verblijf in de Nieuwe Wereld, met enige, dramatisch aanpassingen. Zo ging in werkelijkheid niet Sheridans kind dood, maar diens broer. ‘Het gaat er niet om of het mijn verhaal is, of het echt is gebeurd of niet. Dit verhaal is mijn versie van een universeel verhaal.'
De grote kracht van Sheridans vijfde regie is de onweerstaanbaarheid ervan. De sentimentele ingrediënten vertakken zich alle richtingen op, naar voren en naar achteren in de tijd: de scène waarin het begint te bliksemen en stormen in de stad - Sheridan snijdt op dat moment heen en weer tussen een geboorte en de dood van een buurman met aids - verwijst ook naar de horror die het World Trade Center in 2001 trof, in die zin dat de familiegeschiedenis óók gaat over de Verenigde Staten als broedplaats van dromen en idealen.
Het is zeker niet zijn bedoeling geweest om een pro-Amerikaans statement te maken, benadrukt Sheridan, die daarop gretig verwijst naar de baliemedewerker (‘hij wordt natuurlijk niet voor niets mister American Dream genoemd') die weigert een stekker mee te geven als vader Johnny 35 cent te kort komt. Maar het is wel zo, erkent hij, dat In America vorm kreeg ten tijde van de terroristische aanslagen in de Verenigde Staten. ‘Tijdens het maakproces kantelde de realiteit. Oorlog en haat stonden plotseling midden in de werkelijkheid van alledag. Het zou goed kunnen dat ik daardoor onbewust nog meer de positieve kant ben opgegaan.' Mijn motto luidde: When you have a holy thing happening, you don't mess with it.'
Sheridan wist dat de reacties op zijn melodrama ditmaal nog gemengder zouden zijn dan gebruikelijk. In America heeft met theatraliteit te maken, zegt hij, en grote emoties. ‘De plot drijft meer op emoties dan op woorden. Dat vraagt een actieve, welwillende kijkhouding, en ik weet niet of die er is in de hedendaagse efficiency-cultuur. Films mogen niet meer zweven, lijkt het wel. Geheimen en mysteries worden gezien als oponthoud.' Een ander probleem is de onvermijdelijke huilbui die Sheridans mengsel van leven, dood, drama, troost opwekt. ‘Veel mensen - mannen, vooral - hebben daar moeite mee. Als ze dan toch de tranen voelen opkomen, is een korzelige, afwerende kijkhouding het gevolg.'
Sheridan, tweemaal genomineerd voor een Oscar, ziet In America zelf als zijn beste film. ‘Ik weet nu hoeveel moeite het kost iets kleins en humaans te maken. Kwetsbaarder heb ik me niet kunnen opstellen. Ik hoop dat ik de harten beroer. Dat bioscoopbezoekers na afloop denken: er is iets met me gebeurd.'
bron: http://www.cinema.nl/
|